Gemeenten staan voor een enorme klus: vóór 2050 moeten meer dan 37.000 gebouwen en in totaal 26 miljoen m² maatschappelijk vastgoed energiezuinig en emissievrij worden gemaakt (Bron: sectorale routekaart VNG, 2025). Denk aan scholen, wijkcentra en culturele voorzieningen. In de kamerbrief van 9 januari 2026 wordt het programma genoemd als onderdeel van de landelijke ondersteuning voor gemeenten bij het verduurzamen van hun vastgoedportefeuille. Hoewel veel gemeenten hier al mee aan de slag zijn, gaat de verduurzaming momenteel niet snel genoeg. In de praktijk lopen gemeenten tegen dezelfde uitdagingen aan: waar begin je, hoe organiseer je het slim en hoe maak je goede plannen met beperkte capaciteit?
Daarom is het programma Verduurzamingsaanpak Maatschappelijk Vastgoed (VMV) ontwikkeld. Dit programma helpt gemeenten en het werkveld bij het versnellen van de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. Samen ontwikkelen we praktische aanpakken die gemeenten direct kunnen gebruiken: van slimme manieren om programmatische te werken door projecten te bundelen, tot datagedreven plannen en integrale duurzaamheidsstrategieën. Alle kennis wordt publiek gedeeld, zodat iedere gemeente ervan kan profiteren.
Gemeenten zoals Waalwijk, ’s-Hertogenbosch, Delft en Deventer doen al mee aan de eerste leerlabs. We bouwen stap voor stap een brede beweging waarin gemeenten van elkaar leren en samen concrete doorbraken realiseren.
De eerste leerlabs zijn gestart of staan op het punt van start te gaan. De eerste vier leerlabs richten zich op het ontwikkelen van overdraagbare en opschaalbare aanpakken voor de belangrijkste knelpunten in de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed:
- Integrale aanpak verduurzaming MaVa: Gemeenten missen een integrale benadering voor thema’s als klimaat, circulariteit en gezondheid, waardoor keuzes lastig te onderbouwen zijn. Dit leerlab ontwikkelt een aanpak voor integrale verduurzaming, waarin bredere klimaat- en duurzaamheidsdoelen worden meegenomen.
- Datagedreven werken aan een uitvoeringsplan: Door versnipperde en onvolledige data blijft de uitvoering achter bij de ambities. Dit leerlab ontwikkelt een aanpak om versnipperde informatie om te zetten in datagedreven sturingsinformatie voor een realistisch, uitvoerbaar en goed onderbouwd plan.
- Programmatische aanpak verduurzaming MaVa: De huidige organisatie en marktbenadering zijn nog niet ingericht op het verduurzamen van 2–4 keer zoveel gebouwen per jaar. Dit leerlab ontwikkelt een aanpak die ad-hoc uitvoering vervangt door structurele versnelling met duidelijke processen, rollen, strategie en middelen.
- Evaluatie aanpak en herziening opgave: Door beperkt inzicht in voortgang en effectiviteit ontbreekt structurele monitoring en bijsturing. Dit leerlab ontwikkelt een aanpak voor continue monitoring, evaluatie en bijsturing als basis voor een toekomstbestendige strategie.
Naast de leerlabs starten ook de eerste ontwikkeltafels. De eerste richt zich op een uniforme en opschaalbare aanpak voor de verduurzaming van zwembaden, één van de meest complexe en kostbare opgaven voor gemeenten.
Eind 2026 wil het programma de volgende doelen bereiken:
- In acht leerlabs zijn overdraagbare, opschaalbare aanpakken ontwikkeld voor de versnelling van de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed.
- In vijf ontwikkeltafels zijn breed toepasbare kennisproducten met methodieken en werkwijze ontwikkeld rondom specifieke opgave in de verduurzaming
- De opgedane kennis wordt actief gedeeld en opgeschaald richten gemeentes en de brede sector, zoveel mogelijk in samenwerking met bestaande initiatieven.
Wilt u meer weten of wilt u zelf een leerlab starten en/of aansluiten als leerpartner? Kijk voor meer informatie op https://tki-bouwentechniek.nl/programmas/vmv/.
