Veel accommodaties dateren uit de jaren ’70, ’80 en ’90 en zijn toe aan groot onderhoud, renovatie of vervanging. Tegelijkertijd moeten energiegebruik en CO₂-uitstoot omlaag en moeten zwembaden betaalbaar en toegankelijk blijven.
Voor vrijwel iedere gemeente is dit een relevant vraagstuk. Volgens André de Jeu, directeur van Vereniging Sport en Gemeenten (VSG), gaat het om circa 650 gemeentelijke zwembaden, inclusief buitenbaden. Het overgrote deel van de publiek toegankelijke zwembaden is juridisch eigendom van gemeenten, ook wanneer de exploitatie bij een externe partij ligt. Samen zijn deze accommodaties goed voor ongeveer 90 miljoen bezoeken per jaar.
“Als gemeente kun je dus niet zeggen: het zwembad wordt door een andere partij geëxploiteerd, dus dit vraagstuk is niet van mij.”
Geen zwembad is hetzelfde
Een belangrijke gezamenlijke uitdaging is dat er geen standaardroute naar verduurzaming bestaat. Een nieuw zwembad vraagt om andere keuzes dan een gebouw van twintig of veertig jaar oud. Ook het moment waarop een gemeente maatregelen neemt, maakt verschil: wat moet direct gebeuren en welke verduurzamingsmaatregelen kunnen slim worden gecombineerd met gepland groot onderhoud?
“Een blauwdruk voor iedereen werkt meestal niet”, zegt André. “Je wilt iets aanreiken dat gemeenten over hun eigen lokale situatie kunnen leggen.”
Daar komt bij dat verduurzaming niet alleen een technisch vraagstuk is. Keuzes hebben gevolgen voor investeringen, exploitatie, eigendom, aanbesteding en juridische afspraken. Tijdens bijeenkomsten bleek juist hoe belangrijk het is om binnen gemeenten verschillende disciplines te verbinden. Naast sport en duurzaamheid zijn bijvoorbeeld vastgoed, financiën en juridische expertise nodig.
Veel gemeenten hebben die specialistische zwembadkennis bovendien niet permanent in huis. Een zwembad wordt immers maar eens in de zoveel decennia gebouwd of grootschalig gerenoveerd. Externe expertise blijft daarom nodig, maar de gezamenlijke zoektocht moet gemeenten vooral helpen om de juiste vragen te kunnen stellen.
Kennis bundelen tot concrete keuzes
Om gemeenten daarbij te ondersteunen wordt bestaande kennis uit verschillende disciplines bij elkaar gebracht. In plaats van losse technische maatregelen ontstaat zo een samenhangende aanpak waarin techniek, financiën en juridische aspecten gezamenlijk worden bekeken.
Die kennis wordt vertaald naar vijf schaalbare bouwconcepten voor zeer energiezuinige en toekomstbestendige zwembaden, voor zowel nieuwbouw als bestaande bouw. Daarbij wordt gekeken naar lokale duurzame energiebronnen en passief en circulair bouwen. Daarnaast komen er praktische technische, juridische en financiële kennisproducten.
Het doel is dat gemeenten beter kunnen bepalen welke aanpak bij hun eigen zwembad past, welke maatregelen logisch gecombineerd kunnen worden en welke expertise daarbij nodig is.
Dat is ook financieel relevant. Verduurzaming vraagt vooraf om investeringen, terwijl de baten vaak pas later zichtbaar worden. Maar zwembaden worden voor tientallen jaren gebouwd. Volgens André moet daarom verder worden gekeken dan alleen de investering van vandaag.
“Als we zwembaden betaalbaar en toegankelijk willen houden, kunnen we niet doorgaan zonder te verduurzamen.”
Zo moet de gezamenlijke aanpak gemeenten uiteindelijk helpen om sneller en beter onderbouwde keuzes te maken en tegelijkertijd de exploitatie van zwembaden op langere termijn beheersbaar te houden.
