Sinds begin 2026 werken vijf leerlabs binnen het programma Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed (VMV) aan concrete vraagstukken uit de gemeentelijke praktijk. Gemeenten, kennispartners en marktpartijen ontwikkelen samen praktische oplossingen die gemeenten moeten helpen om de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed te versnellen.
De eerste fase van de leerlabs heeft inmiddels concrete resultaten opgeleverd. Verschillende kennis- en praktijkproducten zijn uitgewerkt tot eerste conceptversies en worden in de praktijk getoetst en verder aangescherpt. De ambitie is om eind 2026 bruikbare en landelijk opschaalbare instrumenten beschikbaar te hebben voor gemeenten in heel Nederland.
De vijf leerlabs richten zich ieder op een ander onderdeel van de verduurzamingsopgave: van het bepalen en monitoren van de opgave tot datagedreven werken, integrale besluitvorming, energiedelen en het versnellen van de stap naar uitvoering.
Evaluatie aanpak en herziening opgave
Het monitoringsmodel, de evaluatiemethodiek en de werkwijze voor het herijken van de verduurzamingsopgave zijn na een eerste praktijktoetsing verder ontwikkeld tot conceptversies. Hiermee ontstaat een werkwijze waarmee gemeenten niet alleen inzicht krijgen in de voortgang, maar ook gerichter kunnen bepalen waar bijsturing nodig is.
Datagedreven werken aan een uitvoeringsplan
Er wordt gewerkt aan een leidraad voor het opstellen van een uitvoeringsplan voor verduurzaming maatschappelijk vastgoed en een richtlijn voor betrouwbare stuurinformatie. Daarbij wordt voortgebouwd op bestaande normen en kennis, waaronder NEN en ISSO.
Het doel is gemeenten beter in staat te stellen om op basis van betrouwbare informatie keuzes te maken, prioriteiten te stellen en verduurzamingsmaatregelen doelmatiger uit te voeren.
Integrale aanpak verduurzaming maatschappelijk vastgoed
Het leerlab ontwikkelt een aanpak waarmee brede duurzaamheidsdoelen beter kunnen worden verankerd in beleid. Daarnaast wordt gewerkt aan een integraal afwegingskader en een aanpak voor samenwerking.
Hiermee moeten gemeenten verschillende belangen en doelstellingen beter in samenhang kunnen afwegen en komen tot een eenduidig en bestuurlijk gedragen kader voor integrale verduurzamingskeuzes.
Lokale opwek slimmer benutten
Binnen het leerlab worden vier kennisproducten ontwikkeld, onder meer rondom samenwerkingsmodellen en contracten, het slimmer sturen op energiegebruik en modellen voor energiegemeenschappen.
Daarmee wordt onderzocht hoe gemeenten drempels voor lokaal energiedelen kunnen verkleinen en hoe maatschappelijk vastgoed kan bijdragen aan het beter benutten van lokale energieopwek en het verminderen van netcongestie.
Versneld van plan naar uitvoering
Binnen dit leerlab worden de randvoorwaarden voor versnelling aangepakt, waarbij wordt gewerkt aan de eerste opzet van verschillende organisatiemodellen, een checklist voor financiële randvoorwaarden en een aanpak voor huurdersparticipatie.
De producten moeten gemeenten helpen om processen beter te organiseren, randvoorwaarden eerder inzichtelijk te maken en verduurzamingsprojecten sneller en eenduidiger richting uitvoering te brengen. Het leerlab werkt nauw samen met de ontwikkeltafel Programmatisch aanbesteden.
Hoe verder
De kracht van de leerlabs zit in het gezamenlijk ontwikkelen en toetsen. Gemeenten brengen hun eigen praktijkvraagstukken en ervaringen in, terwijl kennispartners en marktpartijen expertise toevoegen. Producten worden daardoor niet alleen op papier ontwikkeld, maar direct gespiegeld aan de dagelijkse praktijk.
De komende maanden worden de conceptproducten verder getoetst, aangescherpt en waar mogelijk breder toepasbaar gemaakt. Eind 2026 moeten de resultaten samenkomen in een set praktische instrumenten die gemeenten in heel Nederland kunnen gebruiken bij de verduurzaming van hun maatschappelijk vastgoed.
