Op 12 december 2025 heeft de commissie van het Nationaal Groeifonds het programma Toekomstbestendige Leefomgeving (TBL) bezocht. Met drie verbonden consortia (infra, gebouwen en ecosysteem), ruim 125 partners en zo’n 150 extra betrokken partijen, en een gezamenlijke publieke en private investering van 212,5 miljoen euro, is TBL het grootste innovatieprogramma in de ontwerp-, bouw- en technieksector.
De urgentie voor het programma is groot: Nederland moet een miljoen extra woningen bouwen, acht miljoen gebouwen verduurzamen en honderdduizenden kilometers infrastructuur en tienduizenden kunstwerken toekomstbestendig maken. Tegelijk kampt de sector met personeelstekorten, stijgende kosten en stagnerende productiviteit. Toekomstbestendige Leefomgeving wil door schaalbare innovaties een impuls geven aan de modernisering van de sector, zodat versnelling, opschaling en cultuurverandering plaatsvinden. Dat maakt een productiviteitssprong mogelijk die nodig is om in 2050 een emissievrije, circulaire en klimaatbestendige gebouwde omgeving te realiseren.
Tijdens het werkbezoek heeft het programmateam de belangrijkste resultaten gepresenteerd van de ruim honderd innovaties die sinds de start in 2023 worden ontwikkeld en opgeschaald: technologische innovaties, zoals digitale tools, robotica en nieuwe circulaire en biobased materialen, én sociale innovaties zoals efficiëntere samenwerkingsvormen. Enkele mijlpalen die zijn voorbijgekomen:
- In Friesland hebben in 2024 meer dan 30 partijen de Vezelhennepketendeal gesloten en in 2025 nog eens 9 partijen de Rietketendeal. Deze ketens stimuleren circulair en biobased bouwen: van grondstofteelt tot productie en toepassing van biobased materialen. Voor opschaling doen inmiddels 12 gemeenten, 5 corporaties en 44 bouwprojecten mee.
- Living Lab De Nieuwe Straat, onderdeel van de 48 living labs in het programma, heeft onder meer een palleteerrobot ontwikkeld voor het hergebruik van straatstenen. Dat heeft al geleid tot een besparing van circa 3.000 ton CO₂ en 1,5 miljoen euro aan materiaalgebruik.
- In het Acceleratieprogramma Toekomstbestendig Bouwen hebben 38 startups en scale-ups hun biobased, circulaire en datagedreven oplossingen doorontwikkeld en opgeschaald. Met hun vernieuwende blik doorbreken zij de status quo en zetten zij de sector in beweging.
Het werkbezoek is afgesloten met een rondleiding in de woningfabriek van B-leaf, partner binnen het gebouwenconsortium. De fabriek bouwt biobased woningen in een industrieel proces: een woning wordt in vijf dagen geproduceerd en staat binnen één dag wind- en waterdicht op locatie. Deze aanpak versnelt niet alleen de bouwproductie, maar ook de overgang naar biobased en circulair bouwen.
Met het werkbezoek heeft de Nationaal Groeifondscommissie een inkijk gekregen in de resultaten van de eerste fase van het programma (tot eind 2025). De komende fase staat in het teken van verdere opschaling en bredere toepassing van de innovaties in de praktijk.
