De missie Levensduurverlenging van 2025 naar 2026: van plan naar uitvoering
Begin 2025 schetsten we in drie artikelen de enorme opgave waar Nederland voor staat: miljoenen woningen moeten worden aangepast, maatschappelijk vastgoed vraagt om versneld verduurzamen en de vervangings- en renovatiegolf in de infrastructuur is groter dan ooit. Ondertussen worden vakmensen schaarser, stijgen de kosten en lopen processen vast in versnippering. 2025 werd het jaar waarin de missie Levensduurverlenging niet langer vooral over plannen ging, maar zichtbaar vorm kreeg in de praktijk.
Dit alles vraagt om een grote sprong in productiviteit, mogelijk gemaakt door kennis, innovatie en schaalbare oplossingen. In 2025 kwam die sprong dichterbij. Niet door losse pilots, maar door een groeiend portfolio van programma’s, consortia, leerlabs en PPS-initiatieven die samen werken aan het versterken, verduurzamen en verbeteren van de bestaande gebouwde omgeving. Hieronder delen we de voortgang per domein en per kernopgave en blikken we vooruit op dit jaar.
Woningbouw: Versterken, verduurzamen en verbeteren met slimme technieken en voorspelbare stromen
In de woningbouw komt de missie het meest tastbaar tot leven. Hier gaat het om miljoenen woningen die comfortabeler, duurzamer en betaalbaarder moeten worden, zonder dat we overal opnieuw gaan bouwen. In 2025 kreeg deze opgave richting langs drie lijnen: Verbouwstromen, het Innovatie- en Opschalingsprogramma Woningbouw (IOP), inclusief het nieuwe programma AI voor Woningbouw en een innovatieprogramma voor funderingsproblematiek.
Verbouwstromen liet zien hoe verduurzamen van individuele projecten kan verschuiven naar continue renovatiestromen. Corporaties, bouwpartners en gemeenten bundelden hun opgaven, waardoor renovaties steeds vaker in stromen worden georganiseerd met schaalvoordelen en ruimte voor regionaal of landelijk leren tot gevolg. In dit programma wordt duidelijk dat steeds meer partijen overstappen op repeteerbare processen, met minder faalkosten, voorspelbare doorlooptijden en meer helderheid en kwaliteit voor bewoners.
Het Innovatie- en Opschalingsprogramma (IOP) Woningbouw van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijk Ordening (VRO) bracht daar een nieuwe laag aan toe. Via innovaties op het gebied van netbewust bouwen, waterbewust bouwen en digitalisering helpt dit programma de sector sneller, slimmer en minder afhankelijk van knelpunten te bouwen en renoveren. Met de eerste innovatiecall in het najaar van 2025 was de sector uitgenodigd om nieuwe consortia te vormen die werken aan schaalbare concepten voor zowel nieuwbouw als renovatie.
In het verlengde hiervan en in lijn met de opgave op missie niveau om een brug te slaan tussen maatschappelijke opgave en kansen vanuit digitale technologie (zoals onder andere verwoord in de paper AI en levensduurverlenging), is vanuit het IOP Woningbouw het programma Artificiële Intelligentie (AI) voor Woningbouw gestart. AI wordt hier niet als tool benaderd, maar als productiviteitsmotor. Van ondersteuning bij complexe gebiedsontwikkelingsprocessen en generatieve ontwerpmethoden tot geautomatiseerde engineering en bouwlogistiek: AI helpt om betere keuzes te maken, sneller varianten te doorrekenen en complexiteit te reduceren. Hiermee ontstaat een nieuwe basis voor seriematige, geoptimaliseerde woningbouw en renovatie.
De funderingsproblematiek vormt een andere grote maatschappelijke opgave. Uit onderzoek van TKI Bouw en Techniek en het adviesrapport ‘De olifant onder de kamer’ blijkt dat circa 425.000 woningen risico lopen op funderingsschade, waarvan zo’n 25.000 binnen vijf jaar ingrijpen vragen. Om van de huidige 1.000 naar een veelvoud aan herstelwoningen per jaar te groeien, heeft het kabinet in juli 2025 een meerjarenaanpak gelanceerd. Onder regie van het ministerie van VRO en TKI Bouw en Techniek loopt er in de periode 2026–2028, als onderdeel van de Nationale Aanpak Funderingen, een kennis- en innovatieprogramma. Een belangrijk moment daarin volgt begin dit jaar, wanneer een innovatiecall gepubliceerd wordt die sector uitgenodigd om schaalbare oplossingen voor funderingsonderzoek en -herstel te ontwikkelen.
Parallel aan het innovatie- en opschalingsprogramma ontwikkelt het PPS-programma Fundering in Beeld onder regie van Deltares nieuwe technieken om funderingsproblemen sneller en betrouwbaarder vast te stellen. In 2025 zijn twee innovatieve sporen uitgewerkt. Het eerste spoor zet InSAR-metingen (Interferometric Synthetic Aperture Radar) in om op stadsniveau bodembewegingen te analyseren en vervormingspatronen van gebouwen te koppelen aan bodem- en funderingstypen. In twee pilotgebieden levert dit inzicht op in de dominante oorzaken van funderingsschade. Het tweede spoor verkent eDNA-analyse, waarbij micro-organismen in grondwater worden gerelateerd aan de aantasting van houten funderingspalen. Via laboratoriumtests wordt onderzocht of een eenvoudig grondwatermonster al in een vroeg stadium risico’s kan signaleren. Samen bieden deze technieken perspectief op een fundamentele versnelling en verbetering van funderingsonderzoek.
Daarnaast werd in 2025 het PPS-project Inspectie Ondiepe Ondergrond gestart, onder regie van TU Delft. Dit project richt zich op een nieuw type inspectietechniek, gebaseerd op Shear-Wave Imaging uit de medische akoestiek. De methode maakt het mogelijk om de draagkracht van de ondiepe bodem én de conditie van houten onderwaterfunderingen in beeld te brengen zonder destructieve ingrepen. Deze techniek is relevant voor zowel woningbouw op slappe veenbodems als voor de inspectie van civiele kunstwerken.
Samen laten deze programma’s zien dat de woningbouwsector in 2025 niet alleen werkte aan het versterken, verduurzamen en verbeteren van woningen, maar ook aan het vergroten van arbeidsproductiviteit door industrialisatie, digitalisering en technologie.
Utiliteitsbouw: Versnellen verduurzaming maatschappelijk vastgoed
Gemeenten staan voor een enorme klus: meer dan 37.000 gebouwen en 26 miljoen m² gemeentelijk vastgoed moeten in 2050 energiezuinig en emissievrij zijn. Veel gemeenten willen aan de slag, maar zoeken naar een aanpak die uitvoerbaar is met de beperkt beschikbare kennis en capaciteit. Zoals gemeld in de kamerbrief van 9 januari 2026 is daarom het programma Verduurzamingsaanpak Maatschappelijk Vastgoed (VMV) gelanceerd. Dit is een programma van het ministerie van VRO en TKI Bouw en Techniek in samenwerking met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Het programma helpt gemeenten versnellen door in leerlabs samen met kennispartners en marktpartijen praktische aanpakken te ontwikkelen, van datagedreven portefeuilles tot slimme bundeling van projecten. Gemeenten zoals Waalwijk, ’s-Hertogenbosch, Delft en Deventer horen bij de eerste deelnemers, en het netwerk groeit snel met zowel grote als kleinere gemeenten.
Parallel daaraan heeft het Innovatie Programma Onderwijshuisvesting (IPOHV), een belangrijke stap gezet met de aanbesteding van een parametrisch model voor onderwijshuisvesting. De eerste versie komt in 2026 beschikbaar en markeert een duidelijke stap richting programmatisch en schaalbaar verduurzamen in de utiliteitsbouw.
Tot slot onderzoeken Pilkington, Orange Climate en TU Delft binnen het Heat Face-programma hoe verwarmde glasunits kunnen bijdragen aan een prettige binnenklimaat in bestaande gebouwen. Het programma levert nieuwe kennis op over de functioneren van ramen die zelf warmte afgeven en ontwikkelt ontwerprichtlijnen die opschaling en toepassing in renovaties mogelijk maken.
Civiele infrastructuur: Versterken en verlengen met digitalisering, inspectie en inzicht
De civiele infrastructuur staat voor een forse vervangings- en renovatieopgave. Bruggen, sluizen, kademuren en wegen bereiken massaal het einde van hun levensduur. We kunnen niet alles tegelijk vervangen; we moeten slimmer inspecteren, beter plannen en waar mogelijk verlengen. In 2025 werden vooral binnen Toekomstbestendige Leefomgeving (TBL) belangrijke stappen gezet. TBL is een meerjarig Nationaal Groeifonds-programma waarin meer dan honderd partijen werken aan een emissievrije, circulaire en klimaatbestendige leefomgeving, met een sterke focus op datagedreven beheer en onderhoud en industrialisatie van vervanging en renovatie.
De toepassing van datagedreven inspectie, monitoring en digital twins nam in 2025 toe. Beheerders kregen scherper inzicht in slijtage, risico’s en restlevensduur van kunstwerken, kademuren en verhardingen. Binnen het infra-deelproject Datagedreven beheer & onderhoud is de overgang gemaakt van pilots naar opschaling richting een landelijke aanpak, met opdrachtgevers die eigenaarschap nemen en resultaten actief delen met de sector. Ook de verschuiving van tijdgebaseerd naar risicogestuurd onderhoud werd in 2025 daadwerkelijk ingezet.
Samen laten deze programma’s zien dat de civiele sector in 2025 nadrukkelijk investeerde in slimme inspectie, beter inzicht en voorbereiding op grote beslissingen.
Versterken, verduurzamen en verbeteren: de beweging die in 2025 zichtbaar werd
Binnen alle drie de domeinen van het MMIP kwam dezelfde rode draad naar voren: Nederland werkt steeds meer programmatisch, datagedreven en voorspelbaar aan zijn bestaande leefomgeving. Het versterken gebeurt met nieuwe technieken voor funderingen en ondergrond. Het verduurzamen krijgt vorm in renovatiestromen, leerlabs en parametrische modellen. Het verbeteren van processen komt tot leven in digitalisering, AI en nieuwe samenwerkingen.
Niet alle resultaten zijn al meetbaar in cijfers, veel projecten starten of zitten in hun eerste of tweede jaar, maar de richting is duidelijk: 2025 was het jaar waarin levensduurverlenging veranderde van een ambitie naar een samenhangende sectorbrede beweging.
Doorkijk naar 2026: van experiment naar praktijk
2026 wordt het jaar waarin de innovaties die in 2025 zijn opgebouwd, verder landen in de praktijk. Het parametrisch model voor scholen maakt de stap van ontwikkeling naar toepassing. De eerste consortia voor innovaties voor de funderingsaanpak gaan van start. Het programma AI voor Woningbouw werkt aan concrete oplossingen en kaders. En programma’s zoals Verbouwstromen, VMV, TBL en IOP Woningbouw gaan door in een volgende fase van opschaling.
Waar 2025 het jaar van voorbereiding, samenwerking en innovatie was, verschuift in 2026 de aandacht naar brede toepassing en opschaling, volgens het ritme van de missie: versterken, verduurzamen en verbeteren.
Wil je bijdragen aan deze beweging en onderdeel worden van de innovatieprogramma’s die Nederland voorbereiden op de toekomst? Lees dan verder in MMIP versie 2.1 of neem contact op met TKI Bouw en Techniek.
[1] Bron: VNG, sectorale routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed
