De bouwopgave is urgent en een groot maatschappelijk probleem. De huidige bouw is echter complex door de toenemende stapeling aan opgaven en scherp gestegen kosten voor kapitaal, materiaal en mankracht. De markt ontwikkelde nieuwe grootschalige gebouwconcepten met kleine woningen en deelconcepten. De weerstand bij gemeenten groeit hiertegen, wat de bouw dreigt te stagneren. Deze eerste “prototypen” voegen veel woningen toe, maar hebben nog meer potentie voor: de leefkwaliteit (voorkomen hittestress, sociaal), omgevingsbijdrage (meerwaarde buurt), betaalbaarheid en maatschappelijke kosten (relatief duur met korte contracten) en duurzaamheid (deelconcepten en bijdragen aan grote transities). Steeds meer gemeenten twijfelen over dit gebouwtype en/of willen er niet meerdere bij elkaar in een gebied hebben als de potenties niet beter worden benut. De praktijk heeft urgent behoefte aan praktische ontwerpvoorbeelden die het onbenut potentieel realiseren.

Doel van het project

Het doel van dit project is het ontdekken en zichtbaar maken van het onbenut potentieel met verbeterde prototypen van deze gebouwcomplexen. Onze eerste hypothese is dat deze complexen vanwege hun context en concept veel potentie hebben voor de versterking van de leefomgeving en als aanjager en facilitator van de grote transities. Onze tweede hypothese is dat gemeenten door de ontdekking en explicitering van die potentie deze wooncomplexen sneller zullen accepteren. We onderzoeken dit met ontwerpend onderzoek een concrete planlocatie in de gemeente Zwolle. Hiervoor worden concrete voorbeeldoplossingen ontworpen. Deze vertalen we naar sturende ontwerpprincipes voor de gemeente en praktische vuistregels voor ontwikkelaars.

Wijze waarop het samenwerkingsproject bijdraagt aan de uitwerking van het PPS-programma

Het onderzoek draagt bij aan meerdere MMIP’s: Klimaatadaptief, natuurinclusief en omgevingsbewust bouwen, circulaire bouw, energie en levensduurverlenging (van nieuwbouw). In de score-matrix worden deze als programma van eisen opgenomen. We onderzoeken daarnaast de praktische ruimtevragen van de grote transities en trends in de deeleconomie. Vanwege het ruimtegebrek in onze steden – en de omvang en bewoningsdichtheid van deze complexen, bieden deze de kans als plek voor de ingrepen van de grote transities. Als innovatieve varianten van deze gebouwcomplexen hieraan bijdragen, kan dit de gemeentelijke twijfels over het toestaan van nieuwbouw helpen wegnemen en ervoor zorgen dat de nieuwe varianten van de woningbouwcomplexen zowel bijdragen aan de woningvraag op de korte termijn – als aan het aanjagen van de grote transitieopgaven voor de langere termijn. 

Korte omschrijving van de activiteiten

Ons onderzoek volgt de vijf stappen in de ontwerpcyclus (Aken ea 2011). In WP 1 formuleren we het ontwerpdoel en het In programma van eisen in een score-matrix. In WP 2 en WP 3 onderzoeken we in twee stappen de structurele specificaties voor het ontwerp. Hiervoor analyseren we vier recent gebouwde archetypische voorbeelden van deze nieuwe gebouwtypen als de eerste prototypen. Ook analyseren we de concrete ruimtevraag van de grote transitie-opgaven en de nieuwe ontwikkelingen in de deeleconomie. Samen leveren deze de bouwstenen en benchmark voor de ontwikkeling van betere varianten voor een concrete locatie in Zwolle (WP 4). WP 5 vertaalt de ontwerpvarianten naar vuistregels voor gemeenten en ontwikkelaars. 

UFO en MORE spelen een sleutelrol in het ruimtelijk oplossend deel en de koppeling met de locatie en gemeente Zwolle en een breder netwerk met ontwikkelaars, investeerders en gemeenten. De HvA onderzoekers werken vanuit het lectoraat Bouwtransformatie van de faculteit techniek en betrekken sectorexpertise vanuit de lectoraten, Kenniscentrum Techniek en Centres of expertise.

Resultaten

Verbeterde prototypen van deze complexen die realistisch het toepasbaar potentieel van de grootschalige gebouwconcepten met micro-woningen en deelconcepten zichtbaar maken. Speciale aandacht is hierbij voor de manier waarop deze varianten wel aan de grote transities bijdragen. Hierin zijn de tekortkomingen uit de eerste generatie ondervangen en door de aanpassingen het draagvlak voor de realisatie vergroot.